Το ενδεχόμενο ενός πρώτου πλήγματος εναντίον της Τουρκίας αποτελεί ένα από τα πλέον «απαγορευμένα» ζητήματα της ελληνικής στρατηγικής συζήτησης. Είναι όμως δυνατόν να υπάρχει αξιόπιστη αποτροπή, όταν μία χώρα έχει αποκλείσει εκ των προτέρων τη δυνατότητα να αναλάβει την πρωτοβουλία;
Ο καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών Κωνσταντίνος Γρίβας, σε συνέντευξή του στον Αντώνη Κοκορίκο, εξετάζει εάν το προληπτικό πρώτο πλήγμα μπορεί να ενταχθεί στις επιλογές της ελληνικής αποτροπής και να λειτουργήσει ως εργαλείο διπλωματίας.
Το «απαγορευμένο» ζήτημα της ελληνικής στρατηγικής
Η συζήτηση για το πρώτο πλήγμα συχνά ταυτίζεται αυτομάτως με την επιθετικότητα και την επιδίωξη πολέμου. Ο Κωνσταντίνος Γρίβας προσεγγίζει το ζήτημα από διαφορετική οπτική.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι εάν η Ελλάδα επιθυμεί μία στρατιωτική σύγκρουση. Είναι εάν πρέπει να διαθέτει όλες τις αναγκαίες επιλογές, ώστε να αποτρέψει μία επίθεση και να μην παραχωρήσει στον αντίπαλο το πλεονέκτημα της πρωτοβουλίας.
Όταν ο αντίπαλος γνωρίζει ότι μπορεί να προετοιμάσει και να πραγματοποιήσει το πρώτο πλήγμα χωρίς να κινδυνεύει να αιφνιδιαστεί, τότε ένα σημαντικό μέρος της αποτρεπτικής ισχύος χάνεται.
Τι σημαίνει πρώτο πλήγμα στην πράξη
Το πρώτο πλήγμα δεν σημαίνει απαραιτήτως έναν απρόκλητο επιθετικό πόλεμο. Η συζήτηση αφορά κυρίως την περίπτωση κατά την οποία υπάρχουν σαφείς ενδείξεις επικείμενης επίθεσης και η αμυνόμενη χώρα καλείται να αποφασίσει εάν θα περιμένει να δεχθεί το χτύπημα.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η αναμονή μπορεί να επιτρέψει στον επιτιθέμενο να:
- καταστρέψει κρίσιμες στρατιωτικές υποδομές,
- περιορίσει την ελληνική αεροπορική ισχύ,
- διαταράξει τα συστήματα διοίκησης και ελέγχου,
- αποκτήσει επιχειρησιακή υπεροχή από τις πρώτες ώρες,
- δημιουργήσει τετελεσμένα πριν από τη διεθνή παρέμβαση.
Η έννοια του πρώτου πλήγματος συνδέεται επομένως με την ικανότητα μίας χώρας να διατηρήσει την επιχειρησιακή της ισχύ και όχι απλώς με το ποιος θα πυροβολήσει πρώτος.
Μπορεί να υπάρξει αποτροπή χωρίς πρωτοβουλία;
Η αποτροπή δεν εξαρτάται μόνο από τον αριθμό των οπλικών συστημάτων. Βασίζεται κυρίως στην πεποίθηση του αντιπάλου ότι το κόστος οποιασδήποτε ενέργειάς του θα είναι μεγαλύτερο από το αναμενόμενο όφελος.
Για να είναι όμως πειστική αυτή η απειλή, η χώρα που αποτρέπει πρέπει να διαθέτει τόσο τις αναγκαίες στρατιωτικές δυνατότητες όσο και την πολιτική βούληση να τις χρησιμοποιήσει.
Εάν η Ελλάδα δηλώνει ή υποδηλώνει ότι θα ενεργήσει μόνο αφού δεχθεί επίθεση, επιτρέπει στην Τουρκία να ενσωματώνει αυτή τη βεβαιότητα στον επιχειρησιακό της σχεδιασμό.
Η αβεβαιότητα σχετικά με τον χρόνο και τον τρόπο της ελληνικής αντίδρασης μπορεί, αντιθέτως, να ενισχύσει την αποτροπή και να δυσκολέψει τους τουρκικούς υπολογισμούς.
Ο φόβος των διεθνών κυρώσεων
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα εναντίον οποιασδήποτε προληπτικής ενέργειας είναι ο φόβος της διεθνούς καταδίκης, των πολιτικών πιέσεων και των οικονομικών κυρώσεων.
Πρόκειται για έναν πραγματικό παράγοντα που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η νομιμότητα, η αναγκαιότητα και η αναλογικότητα οποιασδήποτε στρατιωτικής ενέργειας εξαρτώνται από τις συγκεκριμένες συνθήκες και τα διαθέσιμα στοιχεία για μία επικείμενη απειλή.
Ωστόσο, η αποκλειστική προσήλωση στον φόβο των κυρώσεων μπορεί να οδηγήσει σε στρατηγική ακινησία. Μία χώρα δεν μπορεί να προστατεύσει την κυριαρχία της εάν ο σχεδιασμός της βασίζεται στην υπόθεση ότι ο αντίπαλος θα σεβαστεί τους ίδιους περιορισμούς.
Το παράδειγμα του Ισραήλ το 1967
Στη συζήτηση εξετάζεται και το παράδειγμα του Ισραήλ κατά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967. Το Ισραήλ πραγματοποίησε πρώτο αεροπορικό πλήγμα, καταστρέφοντας μεγάλο μέρος των αντίπαλων αεροπορικών δυνάμεων στο έδαφος.
Το συγκεκριμένο ιστορικό παράδειγμα δεν μπορεί να μεταφερθεί μηχανιστικά στο Αιγαίο. Αναδεικνύει όμως τη σημασία του αιφνιδιασμού, της επιχειρησιακής πρωτοβουλίας και της προστασίας των κρίσιμων στρατιωτικών δυνατοτήτων κατά τις πρώτες ώρες μιας σύγκρουσης.
Το πρώτο πλήγμα ως εργαλείο διπλωματίας
Η στρατιωτική ισχύς δεν βρίσκεται απέναντι από τη διπλωματία. Αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία μπορεί να στηριχθεί μία αποτελεσματική διπλωματική πολιτική.
Όσο πιο αξιόπιστη είναι η δυνατότητα της Ελλάδας να προκαλέσει σοβαρό κόστος, τόσο ισχυρότερη γίνεται η θέση της πριν ακόμη ξεκινήσει μία διαπραγμάτευση.
Η ύπαρξη της επιλογής δεν σημαίνει ότι πρέπει να χρησιμοποιηθεί. Μπορεί όμως να αναγκάσει τον αντίπαλο να επανεξετάσει τις κινήσεις του και να περιορίσει την πιθανότητα στρατιωτικού τυχοδιωκτισμού.
Το κρίσιμο ερώτημα για την Ελλάδα
Η Ελλάδα καλείται να αποφασίσει εάν η στρατηγική της θα παραμείνει αποκλειστικά αντιδραστική ή εάν θα περιλαμβάνει ένα ευρύτερο φάσμα επιλογών.
Η συζήτηση για το πρώτο πλήγμα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ούτε ως εύκολη πολεμική ρητορική ούτε ως θέμα που απαγορεύεται να εξεταστεί. Απαιτεί σοβαρή αξιολόγηση των στρατιωτικών δυνατοτήτων, των πληροφοριών, του διεθνούς περιβάλλοντος και των πιθανών συνεπειών.
Το ουσιαστικό δίλημμα παραμένει: μπορεί να υπάρξει πραγματική αποτροπή, όταν ο αντίπαλος γνωρίζει με βεβαιότητα ότι θα διαθέτει πάντοτε την πρωτοβουλία;
Παρακολουθήστε ολόκληρη τη συνέντευξη του Κωνσταντίνου Γρίβα και γράψτε στα σχόλια εάν θεωρείτε ότι η δυνατότητα πρώτου πλήγματος πρέπει να αποτελεί μέρος της ελληνικής στρατηγικής.
Παρακολουθήστε και αυτό:
Discover more from
Subscribe to get the latest posts sent to your email.