Ισραηλινές επιχειρήσεις σε Συρία και Λίβανο: η διπλωματία υπό στρατιωτική πίεση

Οι αναφορές για νέες ισραηλινές επιχειρήσεις στη νότια Συρία και για εντατικοποίηση αεροπορικών πληγμάτων και πυρών στον νότιο Λίβανο καταδεικνύουν ότι οι διπλωματικές διεργασίες δεν έχουν, προς το παρόν, μεταφραστεί σε επιχειρησιακή αποκλιμάκωση. Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή συμπίπτει με επαφές Συρίας–Ισραήλ στις οποίες, σύμφωνα με περιφερειακές πληροφορίες, υπήρξε αμερικανική εμπλοκή.

Το βασικό συμπέρασμα δεν είναι ότι η διπλωματία έχει καταρρεύσει, καθώς δεν έχουν δημοσιοποιηθεί επίσημα αποτελέσματα ή συμφωνία. Είναι όμως ότι το Ισραήλ συνεχίζει να χρησιμοποιεί στρατιωτική ισχύ για να διαμορφώνει το περιβάλλον ασφαλείας στα βόρεια σύνορά του, ενώ οι πολιτικές διαβουλεύσεις παραμένουν ατελείς και χωρίς σαφείς μηχανισμούς εφαρμογής.

Οι αναφορές από τη νότια Συρία

Η συριακή κρατική τηλεόραση ανέφερε ότι ισραηλινές δυνάμεις εισήλθαν στο χωριό Τουρνέτζεχ, στην επαρχία Κουνέιτρα, και πραγματοποίησαν έρευνα σε κατοικία. Η ίδια πηγή μετέδωσε επίσης ότι επλήγη η περιφέρεια του Μπέιτ Τζιν, βορειοανατολικά της γραμμής διαχωρισμού του 1974. Οι συγκεκριμένες τοπικές αναφορές δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα από τις διαθέσιμες πηγές και πρέπει συνεπώς να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη. Δεν αναφέρθηκαν απώλειες.

Ωστόσο, το ευρύτερο μοτίβο ισραηλινής στρατιωτικής δραστηριότητας στη συριακή πλευρά των Υψιπέδων του Γκολάν είναι τεκμηριωμένο. Μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ, στις 8 Δεκεμβρίου 2024, ισραηλινές δυνάμεις κινήθηκαν στη ζώνη διαχωρισμού που είχε οριστεί με τη συμφωνία απεμπλοκής του 1974. Διεθνή μέσα έχουν αναφέρει ότι η ισραηλινή παρουσία επεκτάθηκε σε έκταση της τάξης εκατοντάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων, χωρίς να υπάρχει ενιαία, επίσημα αποδεκτή αποτύπωση του ακριβούς χώρου ελέγχου.

Η συμφωνία του 1974, η οποία ακολούθησε τον πόλεμο του Οκτωβρίου 1973, είχε θεσπίσει ζώνη διαχωρισμού και περιορισμούς στις στρατιωτικές αναπτύξεις εκατέρωθεν. Το Ισραήλ κατέχει το μεγαλύτερο μέρος του Γκολάν από το 1967, ενώ η προσάρτηση του 1981 δεν αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ και τη συντριπτική πλειονότητα της διεθνούς κοινότητας. Οι ΗΠΑ αναγνώρισαν την ισραηλινή κυριαρχία στην περιοχή το 2019.

Η διάσταση Τουρκίας και ο Λόφος Ερμών

Η ένταση στη Συρία συνδέεται επίσης με την αντιπαράθεση για τη μελλοντική τουρκική στρατιωτική παρουσία στη χώρα. Το Ισραήλ έχει υποστηρίξει ότι η Άγκυρα επιδιώκει να ενισχύσει ή να εγκαταστήσει στρατιωτικές υποδομές στη Συρία, ισχυρισμό που απορρίπτουν τόσο η Τουρκία όσο και η Δαμασκός. Η διαφωνία απέκτησε μεγαλύτερο βάρος μετά το ισραηλινό πλήγμα σε συριακή αεροπορική βάση στις 18 Αυγούστου, το οποίο έχει επιβεβαιωθεί από διεθνείς αναφορές.

Η υπόθεση δεν αφορά μόνο μία αεροπορική εγκατάσταση. Αφορά το ποιος θα αποκτήσει την ικανότητα επιτήρησης, αεράμυνας, ταχείας μεταφοράς δυνάμεων και πολιτικοστρατιωτικής επιρροής στη μεταπολεμική Συρία. Για το Ισραήλ, ενδεχόμενη τουρκική στρατιωτική εδραίωση κοντά στη ζώνη του Γκολάν θα δημιουργούσε έναν νέο παράγοντα ισχύος στο ήδη σύνθετο βόρειο μέτωπο. Για την Άγκυρα, η Συρία αποτελεί ζωτικό χώρο ασφαλείας και πεδίο άσκησης επιρροής μετά την πτώση του Άσαντ.

Ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, Ισραέλ Κατζ, επισκέφθηκε στις 25 Αυγούστου τον Λόφο Ερμών μαζί με ανώτατα στελέχη των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων. Η επίσκεψη και η θέση του ότι η ισραηλινή παρουσία θα συνεχιστεί όσο, κατά την ισραηλινή εκτίμηση, υφίστανται απειλές, συνιστούν επίσημη πολιτικοστρατιωτική δήλωση προθέσεων. Ο Ερμών προσφέρει κρίσιμο πλεονέκτημα επιτήρησης προς τη Δαμασκό και τη νοτιοδυτική Συρία· συνεπώς, η διατήρηση πρόσβασης σε αυτόν έχει αξία πολύ ευρύτερη από μια τοπική τακτική ανάπτυξη.

Ο νότιος Λίβανος ως παράλληλο μέτωπο

Παράλληλα, λιβανικά και περιφερειακά μέσα ανέφεραν πλήγματα και πυρά σε περιοχές του νότιου Λιβάνου, μεταξύ άλλων στην περιοχή της υψογραμμής Αλί αλ-Ταχέρ, κοντά στη Ναμπατίγια, καθώς και σε χωριά όπως η Χαρίς, η Μανσούρι και η Ζαουτάρ αλ-Σαρκίγια. Η κλιμάκωση στην περιοχή του Αλί αλ-Ταχέρ έχει καταγραφεί και από άλλες περιφερειακές πηγές, όμως οι λεπτομέρειες κάθε μεμονωμένου πλήγματος της 27ης Αυγούστου δεν είναι όλες ανεξάρτητα εξακριβωμένες.

Στον Λίβανο, η εικόνα παραμένει εξίσου ασταθής: ακόμη και όπου υφίστανται δίαυλοι αποκλιμάκωσης, η απουσία αμοιβαία αποδεκτής και επαληθεύσιμης γραμμής ασφάλειας αφήνει περιθώριο για επιχειρήσεις, αντιδράσεις και σταδιακή μεταβολή των δεδομένων στο έδαφος. Αναφορές για ισραηλινή παρουσία πέραν μιας αυτοανακηρυχθείσας ζώνης ασφαλείας απαιτούν πρόσθετη, ανεξάρτητη τεκμηρίωση ως προς την ακριβή γεωγραφική έκταση και το καθεστώς της.

Διαπραγμάτευση χωρίς αναστολή της ισχύος

Σύμφωνα με πληροφορίες που δεν έχουν επιβεβαιωθεί με δημόσια αμερικανική ή ιορδανική ανακοίνωση, επαφές στο Αμάν εξέτασαν την αναχαίτιση των επιθέσεων και μια πιθανή επιστροφή στο πλαίσιο της γραμμής του 1974. Δεν υπάρχουν, όμως, στοιχεία που να επιτρέπουν να χαρακτηριστεί η συνάντηση «συμφωνία» ή «σημαντική διπλωματική τομή».

Η Ουάσιγκτον, μέσω του πρεσβευτή στην Τουρκία και ειδικού απεσταλμένου για τη Συρία, Τομ Μπάρακ, επιχειρεί να περιορίσει την τριβή μεταξύ Ισραήλ, Συρίας και Τουρκίας. Το πρόβλημα είναι ότι οι τρεις πλευρές δεν διαφωνούν μόνο για επιμέρους στρατιωτικές κινήσεις, αλλά για την ίδια την αρχιτεκτονική ασφαλείας της νέας Συρίας.

Η συνέχιση των επιχειρήσεων λειτουργεί έτσι ως διαπραγματευτικό μήνυμα: το Ισραήλ επιδιώκει να διατηρήσει ελευθερία δράσης και να αποτρέψει τετελεσμένα προτού διαμορφωθεί μια σταθερή περιφερειακή ισορροπία. Το αν αυτή η τακτική θα οδηγήσει σε συμφωνία ασφαλείας ή σε βαθύτερη σύγκρουση συμφερόντων με την Τουρκία και τη Δαμασκό θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της αμερικανικής διαμεσολάβησης να μετατρέψει τις άτυπες επαφές σε συγκεκριμένους κανόνες στο πεδίο.

Featured image: Εικόνα δημιουργημένη με ΤΝ για εικονογραφικούς σκοπούς.

---