Γράφει η Φανούλα Αργυρού*
αναδημοσιεύουμε σε μια συνέχεια, τα 4 άρθρα της δημοσιογράφου και ερευνήτριας Φανούλας Αργυρού στην ΣΗΜΕΡΙΝΗ,
#Κύπρος1974 #ΤουρκικήΕισβολή #Ιούλιος1974 #Πραξικόπημα #Αττίλας #Κατοχή #ΙστορίαΚύπρου #Μακάριος #ΕθνικήΠροδοσία
Μέρος Α’:Ο Μακάριος πρέπει να φύγει
δημοσιεύθηκε στις 07/07/2025
Ιούλιος 1974 – Μέρες πριν από την πρώτη βάρβαρη τουρκική εισβολή…
Σύμφωνα με λεπτομερή βρετανική στρατιωτική έκθεση, το πραξικόπημα θα ελάμβανε χώραν τον Οκτώβριο. Όμως, το σχέδιο Μακαρίου να επιβάλει δραστική μείωση στην Εθνική Φρουρά τον Ιούλιο, απλώς επέσπευσε τα γεγονότα…
Ο Γεώργιος Γρίβας πέθανε στη Λεμεσό στις 27 Ιανουαρίου 1974, έξι μήνες πριν από το πραξικόπημα. Πιστεύεται πως αν ζούσε, δεν θα επέτρεπε τα γεγονότα του 1974, παρόλο που η Οργάνωσή του δεν ελεγχόταν πλέον από τον ίδιο…
Ο περίεργος Βρετανός συνταγματάρχης G. Stocker στη Βρετ. Υπάτη Αρμοστεία, στη Λευκωσία, αποχώρησε με δική του απόφαση τέλος Απριλίου 1974, αφού κατέθεσε στους ανώτερούς του την αποχαιρετιστήρια έκθεσή του για την Κύπρο. Στην οποία υποστήριξε την αποχώρηση από την Κύπρο όχι μόνο των Ελλήνων αξιωματικών αλλά και των Ελλαδιτών δασκάλων, τους οποίους θεωρούσε κακή επιρροή. Έβρισκε επικίνδυνη τη δημιουργία εφεδρικού στρατού από τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και, το πιο σημαντικό, στην παράγραφο 39 σκιαγράφησε τόσο το πραξικόπημα με αντικατάσταση Μακαρίου όσο και την εισβολή, όταν μίλησε για χειρουργική επέμβαση πολύ δύσκολου χαρακτήρα. Έγραψε με τον υπότιτλο «Να τελειώνουμε με την Κύπρο» (“Wither now Cyprus”):
«…Η δυσπιστία μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων είναι βαθιά ριζωμένη. Δεν πρόκειται να εξαλειφθεί ποτέ, όμως μπορεί να ελαττωθεί σε βαθμό που να κάνει δυνατή τη συμβίωση αμφοτέρων των πλευρών σε συγκριτική αρμονία. Όμως αυτό θα χρειαστεί τρομερή πολιτική ικανότητα και κάποια κύρια χειρουργική επέμβαση, φοβάμαι πολύ δύσκολου χαρακτήρα. Ο Πρόεδρος Μακάριος πρέπει να φύγει. Ένας κατάλληλος αντικαταστάτης δεν είναι εύκολο να βρεθεί, όμως εγώ θα έβαζα τα λεφτά μου στον μόνο τίμιο και σίγουρα έμπιστο υποψήφιο, στον κ. Σεβέρη (Ζήνων), ο οποίος παραιτήθηκε από Υπουργός Υγείας με το θέμα των τριών Μητροπολιτών… Η Ένωση πρέπει να εξουδετερωθεί. Αυτό θα χρειαστεί μιαν αποφασιστική αντιμετώπιση από την Αθήνα και πρέπει να αποχωρήσουν τόσο οι Έλληνες διδάσκαλοι όσο και οι Έλληνες αξιωματικοί από την Εθνική Φρουρά…».
Ο Έλληνας Πρέσβης Λαγάκος και η πρόσκληση που ο Μακάριος απέρριψε
Στις 2 Ιουλίου 1974, ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος έστειλε την περίφημη επιστολή/τελεσίγραφο προς τον Πρόεδρος της Ελλάδος, Φαίδωνα Γκιζίκη, ζητώντας την αποχώρηση όλων των Ελλήνων αξιωματικών από την Εθνική Φρουρά. Υπενθυμίζεται ότι αυτός ήταν βρετανικός στόχος – βλέπε τηλεγράφημα προς Λονδίνο, ημερ. 4 Δεκεμβρίου 1967, από τη Βρετ. Υπ. Αρμοστεία στη Λευκωσία,* όπως και την έκθεση Stocker.
Ο Έλληνας πρέσβης στην Κύπρο Ευστάθιος Λαγάκος επιβεβαίωσε στον Βρετανό ΄Υπ. Αρμοστή, Stephen Olver, στις 10 Ιουλίου 1974, ότι είχε φέρει πρόσκληση στον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο από την ελληνική Κυβέρνηση να επισκεφθεί την Αθήνα για συζήτηση της κατάστασης, δίχως προϋποθέσεις. Ο Αρχιεπίσκοπος είχε απαντήσει πως θα ήταν έτοιμος να πάει στην Αθήνα, όμως μόνο μετά που η ελληνική Κυβέρνηση θα δεχόταν όλες τις απαιτήσεις του σε σχέση με την Εθνική Φρουρά. Το πιο κάτω απόσπασμα απ’ όσα λέχθηκαν μεταξύ Λαγάκου και Olver (έκθεση Olver προς Λονδίνο, 11 Ιουλίου 1974):
«…Ο Αρχιεπίσκοπος (είπε ο Λαγάκος) πήρε μέτρα που θα αδυνατούσαν την Εθνική Φρουρά και την άμυνα της Κύπρου δίχως να ενοχλεί αυτό την ΕΟΚΑ Β’ και δίχως διαβούλευση με την ελληνική Κυβέρνηση. Επέλεξε να δημοσιεύσει την επιστολή προς Γκιζίκη δύο μέρες μετά την παράδοσή της. Είχε, ζητώντας απαράδεκτες προϋποθέσεις, αποτελεσματικά εξουδετερώσει μια πρόσκληση για συζήτηση των θεμάτων με την ελληνική Κυβέρνηση, ενώ η κανονική διαδικασία σίγουρα ήταν να έπαιρνε τις αποδείξεις του στην Αθήνα, να κτυπούσε το χέρι του στο τραπέζι και να απειλούσε με τα μέτρα αυτά αν δεν έβρισκε ανταπόκριση. Αντιθέτως, επέλεξε, μέσω δημοσιότητας, να εκθέσει αμφότερες τις πλευρές έτσι, κάνοντας οποιονδήποτε συμβιβασμό ουσιαστικά αδύνατον…».
Ο κ. Λαγάκος είπε ότι η επιστολή προς Πρόεδρο Γκιζίκη γράφτηκε και στάλθηκε δίχως καμία διαβούλευση με το Υπουργικό Συμβούλιο. Αυτή ήταν μια άκρως προσωπική πολιτική, για την οποία ο Μακάριος βασιζόταν αποκλειστικά σχεδόν πάνω σε μια κλίκα στενών συμβούλων. Τους Χριστοδούλου, Τομπάζο, Λυσσαρίδη, που ήταν όλοι κομμουνιστές ή πρώην κομμουνιστές. Ο Λαγάκος είχε λόγο να πιστεύει ότι ο Αρχιεπίσκοπος βασιζόταν πολύ στις διαβεβαιώσεις που του είχαν δώσει οι Ρώσοι, οι οποίοι του είχαν εγγυηθεί ότι, σε περίπτωση ταραχών στην Κύπρο, «δεν θα επιτραπεί σε κανένα τρίτο μέρος να επέμβει…» (Ο πρέσβης Λαγάκος πέθανε στις 4 Μαρτίου 2004, σε ηλικία 82 ετών).
Στο συνοδευτικό του σημείωμα ο Stephen Olver έγραψε πως ήταν ατυχές που ο Μακάριος απέρριψε τόσο γρήγορα την πρόσκληση της ελληνικής Κυβέρνησης, παρόλο που ο Λαγάκος το είχε συζητήσει σε έκταση μαζί του, τονίζοντας ότι δεν είχε τίποτα να φοβηθεί, μάλλον θα κέρδιζε. Δεν εισακούστηκε. Ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, απαντώντας σε δημοσιογραφικούς ψιθύρους περί προσκλήσεως, το απέκλεισε πως «δεν υπήρχε θέμα επίσκεψης στην Αθήνα του Προέδρου Μακαρίου».
«Ανεφάρμοστη η Ομοσπονδία»
– Στις 10 Ιουλίου 1974 ο ΄Υπ. Αρμοστής της Κύπρου στο Λονδίνο, Κώστας Ασσιώτης, με οδηγίες της Κυβέρνησης Μακαρίου, παρέδωσε στον κ. A. G. Goodison, υψηλόβαθμο στο Φόρεϊν Όφις (και παίκτη – κλειδί στην υπόθεση της Κύπρου) υπόμνημα με τίτλο «Ανεφάρμοστη η Ομοσπονδία». Ο Ασσιώτης τού είπε ότι οι ενδοκοινοτικές συνομιλίες δεν είχαν φέρει ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Όμως η κυπριακή Κυβέρνηση απέρριπτε την «ομοσπονδία» και τον «συνεταιρισμό» – δεν μπορούσε να υπάρξει συνεταιρισμός μεταξύ κοινοτήτων τέτοιων διαφορετικών αναλογιών…
Ο Τομπάζος στην Τσεχοσλοβακία μια εβδομάδα πριν από το πραξικόπημα έφερε όπλα
Σε συνέντευξή του στη «Σημερινή», στις 15 Ιουλίου 1999, ο πρώην προϊστάμενος της ΚΥΠ (Κυπριακής Υπηρεσίας Πληροφοριών) και στενός συνεργάτης του Μακαρίου, Γεώργιος Τομπάζος, αποκάλυψε ότι ο Αρχ. Μακάριος γνώριζε ότι θα γινόταν το πραξικόπημα και, στην προσπάθειά του να το αποτρέψει, έφερε μια μόνο εβδομάδα πριν από τις 15 Ιουλίου 1974, όπλα από την Τσεχοσλοβακία, μέρος των οποίων δόθηκε στο Εφεδρικό Σώμα. Και ότι ο ίδιος (Τομπάζος) ήταν που πήγε στην Τσεχοσλοβακία και τα έφερε… («Αποκαλύψεις του πρώην αρχηγού της ΚΥΠ» στον δημοσιογράφο Κορνήλιο Χατζηκώστα).
15 Ιουλίου πραξικόπημα εναντίον του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου
Σύμφωνα με λεπτομερή βρετανική στρατιωτική έκθεση, που ολοκληρώθηκε το 1975 για το πραξικόπημα και την εισβολή, το πραξικόπημα θα ελάμβανε χώραν τον Οκτώβριο. Όμως, το σχέδιο Μακαρίου να επιβάλει δραστική μείωση στην Εθνική Φρουρά τον Ιούλιο, απλώς επέσπευσε τα γεγονότα…
Μέρος Β’: Mümtaz Soysal και επικίνδυνες ψευδαισθήσεις Μακαρίου
16 Ιουλίου 1974 – Αρχηγοί Βρετανικών Επιτελείων
Οι Αρχηγοί των Βρετανικών Επιτελείων Στρατού ενημέρωσαν τον Yπουργό Εξωτερικών για τις αποφάσεις στο Υπ. Άμυνας σε σχέση με την κατάσταση στην Κύπρο. Οι προετοιμασίες εκείνες υπογραμμίζουν την εκ των προτέρων γνώση της Βρετανίας για την τουρκική εισβολή και τη συμπαιγνία της για την τραγωδία της Κύπρου…
Ρωσική θέση – Στις 16 Ιουλίου 1974 το σοβιετικό πρακτορείο Tass κατηγόρησε την ελληνική Κυβέρνηση για το πραξικόπημα. Στις 17 Ιουλίου, με ανακοίνωσή της η σοβιετική κυβέρνηση μεταπήδησε σε νέες κατηγορίες. Αναφέρθηκε σε «κάποιους κύκλους του ΝΑΤΟ», ισχυριζόμενη ότι κάποιες χώρες του ΝΑΤΟ στο Συμβούλιο Ασφαλείας δεν πήραν αποτελεσματικά μέτρα να σταματήσουν το πραξικόπημα. Ζητούσε την άμεση αποχώρηση όλων των Ελλήνων στρατιωτικών από την Κύπρο.
«Με το να ταυτιστεί με πολλές Δυτικές χώρες που ζήτησαν το ίδιο, η Σοβιετική Ένωση έδωσε το μήνυμα ότι δεν προτίθεται να προβεί σε οποιαδήποτε άλλη δυνατή ανεξάρτητη ενέργεια», σημείωσαν στο Φόρεϊν Όφις, στις 18.7.1974.
16 Ιουλίου 1974 – Ο Δρ Henry Kissinger τηλεφώνησε στον Βρετανό ομόλογό του James Callaghan. Ο Αμερικανός Υπ. Εξωτερικών συμφωνούσε πλήρως με τη γραμμή του Λονδίνου… Ήθελε ν’ αποφύγει νομιμοποίηση της πραξικοπηματικής κυβέρνησης Νίκου Σαμψών, να μην εμπλεκόταν η Σοβιετική Ένωση, και δεν θα υποστήριζε με κανέναν τρόπο προτάσεις για Ένωση…
https://www.gidahatti.com/haber/12113059/mumtaz-soysal-kimdir-mumtaz-soysal-hayati
Ο Kissinger, παρόλες τις διαφωνίες του με τους Βρετανούς, ακολούθησε τη βρετανική ηγετική πολιτική στο Κυπριακό βάσει της ειδικής σχέσης ΗΠΑ/ΗΒ, όπως μας φανέρωσαν τα πρωτογενή επίσημα βρετανικά αλλά και αμερικανικά έγγραφα.
16 Ιουλίου 1974 – Οι Τούρκοι γνωστοποιούν τις προθέσεις τους για εισβολή
Tην ίδια μέρα, η μεν τουρκική κυβέρνηση ζήτησε συνάντηση στο Λονδίνο με τη βρετανική για την επομένη (η οποία δέχθηκε), η δε βρετανική πρεσβεία στην Άγκυρα ενημέρωσε τους Τούρκους για τις πιέσεις που έβαζε το Λονδίνο πάνω στους Έλληνες για απομάκρυνση των Ελλήνων αξιωματικών που είχε ζητήσει ο Μακάριος. Όμως, οι Τούρκοι δεν πίστευαν ότι οι Έλληνες θα δεχόντουσαν. Ο Osman Mümtaz Soysal (Τούρκος καθηγητής, συνταγματολόγος και σύμβουλος – απεβίωσε 2019), είπε ότι το αναγκαίο σημείο ήταν τόσο η διαβούλευση όσο και η συντονισμένη δράση μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο, βάσει του άρθρου 4 της Συνθήκης Εγγυήσεως και πως αν δεν συμφωνούσαν σε συντονισμένη δράση (εισβολή), η Τουρκία θα προχωρούσε μόνη…
H διάσωση Μακαρίου από τους Βρετανούς
16 Ιουλίου 1974 – Ο Αρχηγός της ΟΥΝΦΙΚΥΠ (Ειρηνευτική Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο) ενημέρωσε τις Βρετανικές Βάσεις ότι ο Μακάριος βρισκόταν υπό την προστασία της Δύναμης στην Πάφο και ζήτησε (Μακάριος) ελικόπτερο από τις Βρετανικές Κυρίαρχες Περιοχές να τον πάρει στο Ακρωτήρι. Σύμφωνα με την άκρως μυστική εντολή που είχε δοθεί από το Λονδίνο από τις 11 Φεβρουαρίου 1972 και με τη σύμφωνη γνώμη του Αρχηγείου Βρετανικών Δυνάμεων Μέσης Ανατολής, ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, συνοδευόμενος από τρεις υποστηρικτές του, τους Νίκο Θρασυβούλου, Ανδρέα Νεοφύτου και Ανδρέα Ποταμίτη, μεταφέρθηκαν στο Ακρωτήρι, απ’ όπου την ίδια μέρα φυγαδεύτηκαν με αεροπλάνο της Βρετανικής Βασιλικής Αεροπορίας τύπου Argosy, το οποίο προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο Luqa της Μάλτας. Και παρόλο ότι ήδη βρισκόταν καθ’ οδόν προς το ίδιο αεροδρόμιο της Μάλτας αεροπλάνο τύπου Comet για να τον μεταφέρει αμέσως στο Λονδίνο, ο Βρετανός ΄Υπ. Αρμοστής στη Μάλτα ενημερώθηκε τηλεφωνικώς από τον Υπουργό Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας James Callaghan ότι δεν ήθελαν τον Μακάριο να πετάξει στο Λονδίνο το βράδυ εκείνο, προτιμούσαν να έφευγε αργότερα για να έφθανε όσο πιο αργά μπορούσε, αν ήταν δυνατόν με πλοίο… Ο Callaghan ζήτησε από τον Βρετανό ΄Υπ. Αρμοστή να τον βολιδοσκοπούσε ως προς το τι ήθελε μετά την άφιξή του στη Μάλτα, δίχως να του έδινε το δικαίωμα να αποφασίσει. Τελικά, κατάφεραν με τη βοήθεια του Μαλτέζου Πρωθυπουργού, Dominic Mintoff, ο οποίος γνώριζε τον Μακάριο και είχε φιλικές σχέσεις μαζί του, να τον πείσει, όπως ήθελε ο Callaghan, να μείνει το βράδυ στη Μάλτα και να φύγει τουλάχιστον την επομένη το πρωί (αεροπορικώς).
Ο Μακάριος φθάνει στην Αγγλία
Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος έφθασε το πρωί της 17ης Ιουλίου, ώρα 9.00, στο στρατιωτικό αεροδρόμιο της Αγγλίας, Lyneham. Τον παρέλαβαν αξιωματούχοι του Φόρεϊν Όφις με επικεφαλής τον κ. David Ennals, υφυπουργό στο Υπ. Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας…
Υποστήριζε διάλυση της Εθνικής Φρουράς
Μέσα στο αυτοκίνητο ο Αρχιεπίσκοπος είπε ότι δεν είχε πάρει απάντηση στο αίτημά του για αποχώρηση των Ελλήνων αξιωματικών… Η Εθνική Φρουρά δεν είχε συνταγματικό στάτους… σκεφτόταν στο μέλλον να μην έχει Εθνική Φρουρά. Ήθελε ένα ψήφισμα από το Συμβούλιο Ασφαλείας πως ο ίδιος ήταν ο νομικά εκλεγμένος Πρόεδρος της Κύπρου, να καλεί την ελληνική Κυβέρνηση α) ν’ αποσύρει όλους τους αξιωματικούς και στρατιωτικά άρματά της και β) να μην αναγνωρίσει τον Σαμψών.
(Υπενθυμίζεται ότι η διάλυση της Ε.Φ. ήταν τουρκικό αίτημα προς τον Cyrus Vance τον Νοέμβριο του 1967 – τότε ο Μακάριος το απέρριπτε. Επίσης το υποστήριζε και ο Ύπ. Αρμοστής της Βρετανίας στην Κύπρο, προηγούμενη αναφορά 4.12.1967*).
Επικίνδυνες ψευδαισθήσεις Μακαρίου
Δεν πίστευε ότι οι Τούρκοι είχαν οποιαδήποτε δικαιολογία για μονομερή επέμβαση (!). Παλαιότερα ήταν για ν’ αποτρέψουν την Ένωση… Στην ερώτηση του κ. Ennals πώς έβλεπε τις σοβιετικές προθέσεις, ο Μακάριος έδειξε ότι δεν είχε μελετήσει τέτοιο ενδεχόμενο και ότι το ΑΚΕΛ δεν είχε όπλα… (και όμως είχε…).
Μέρος Γ’:Το ΑΚΕΛ είχε όπλα – Η Τουρκία εισβάλλει
“…Η Βρετανία έχει συνεχείς ιστορικούς δεσμούς με την Κύπρο και ομολογουμένως δίχως να μας τιμούν οι περισσότεροι. Ακόμα περισσότερο, η λύση διχοτόμησης – η γνωστή βρετανική προσέγγιση τού «διαίρει και βασίλευε» για λύση στα προβλήματα των ιθαγενών στις πρώην αποικίες – έχει το μειονέκτημα να οχυρώνει και να θεσμοθετεί εθνικούς διαχωρισμούς και να τους προικίζει με κακόβουλες εδαφικές διαστάσεις…».
(Βρετανική εφημερίδα «Evening Standard», Λονδίνο, 15 Αυγούστου 1996).
Στις 2 Μαρτίου 2000 δύο δημοσιογράφοι του ΡΙΚ (Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου), ο Γ. Νικολάου και Ι. Γεωργίου, αποκάλυψαν ότι, μετά από ταξίδι τους στη Μόσχα και έρευνα σε αρχεία της KGB (Μυστικές Υπηρεσίες Σοβιετικής Ένωσης 1954-1991), όπλα είχαν σταλεί στο ΑΚΕΛ τον Ιούνιο του 1974. Έφθασαν στην Κύπρο στις 13 Ιουνίου και παραδόθηκαν στις 4 Ιουλίου 1974, 100 πιστόλια και 25.000 σφαίρες. Ο οπλισμός στάλθηκε κατόπιν προσωπικής αίτησης του τότε ΓΓ του ΑΚΕΛ, Εζεκία Παπαϊωάννου, προφανώς με σκοπό την προστασία επίλεκτων στελεχών του κόμματος. Η ενέργεια αυτή δημιουργεί την υποψία ότι κάποιοι στο κόμμα γνώριζαν για τα γεγονότα που θα ακολουθούσαν τον Ιούλιο του 1974, ότι η Μόσχα σιωπηρά θα υποστήριζε το «σχέδιο», δεν θα επενέβαινε και έπαιρναν μέτρα για αυτο-προστασία…
(Σχετικό το άρθρο του μ. Λάζαρου Σκαλιστή, πρώην μέλους της KE του ΑΚΕΛ «Ο ρόλος του ΑΚΕΛ στο πραξικόπημα του 1974», ανάρτηση από Σάββα Καλεντερίδη στο Infognomon 26.8.2009 και στη «Σημερινή»).
17 Ιουλίου 1974 – Συνάντηση Μακαρίου/Harold Wilson και Μακαρίου/James Callaghan.
17 Ιουλίου 1974 – Συνάντηση Μακαρίου/Harold Wilson και Μακαρίου/James Callaghan.
Γι’ αυτές βλέπε:
Ο Μ. Σιζόπουλος προσποιήθηκε ότι ο Μακάριος δεν είδε τους Βρετανούς στις 17 Ιουλίου 1974!.. Στην τηλεοπτική εκπομπή ΑΙΧΜΕΣ, 24.3.2025.
Η συμπαιγνία
Ο Τούρκος Πρωθυπουργός B. Ecevit και η κουστωδία του συναντήθηκαν με τον Βρετανό Πρωθυπουργό Harold Wilson και τον Βρετανό Υπ. Εξωτερικών μετά τον Μακάριο. Ο Ecevit ζήτησε από τη Βρετανία να εισβάλουν στην Κύπρο μαζί, αλλά οι Wilson/Callaghan αρνήθηκαν γιατί η θέση του Ηνωμένου Βασιλείου ως εγγυήτριας χώρας ήταν λεπτή, είπαν. Αρνήθηκαν επίσης αίτημα του Ecevit να περάσουν τα τουρκικά στρατεύματα από τις Βρετανικές Βάσεις. Όμως, δέχθηκαν την έκκλησή του ν’ αφήσουν την Τουρκία να κάνει τη δουλειά δίχως ανάμειξη, νοουμένου ότι η Τουρκία δεν θα ενοχλούσε τις Βρετανικές Βάσεις και να εμπόδιζαν ελληνική βοήθεια να φθάσει στην Κύπρο.
18 Ιουλίου – O Μακάριος αναχώρησε από Λονδίνο για Νέα Υόρκη. Πριν από την ομιλία του στο Συμβούλιο Ασφαλείας τον προσέγγισε η τουρκική αντιπροσωπία (με εντολή Ecevit να τον προλάβαιναν να μην καταφαινόταν εναντίον της Τουρκίας). Ευχαρίστησε την Τουρκία, ήταν ευγνώμων… («Σημερινή», 12.7.1993. Απομνημονεύματα Faruk Ahmet Barutçu «Το συγκλονιστικό παρασκήνιο της εισβολής». Ο Barutçu ήταν ο υπεύθυνος των Κυπριακών Υποθέσεων στο τουρκικό Υπ. Εξωτερικών και συμμετείχε στη συνεννόηση, 17.7.1974).
Ο James Callaghan ομολογεί
Δύο χρόνια αργότερα, ο James Callaghan ομολόγησε τη συμπαιγνία στην Επιτροπή του Κοινοβουλίου ότι συμφώνησαν στην τουρκική εισβολή για αλλαγή του στάτους κβο, η συνταγματική τάξη είχε καταρρεύσει το 1964 και έπρεπε ν’ αντικατασταθεί. Η Επιτροπή, όμως, στο πόρισμά της το 1976 κάλυψε τον Callaghan, τονίζοντας μόνο ότι «η βρετανική κυβέρνηση είχε και τις δυνάμεις και την υποχρέωση να σταματήσει την εισβολή αλλά δεν το έπραξε, για λόγους που αρνείται να εξηγήσει». Η γράφουσα βρήκε σε άλλους φακέλους την αλήθεια και την δημοσίευσε («Σημερινή», «Οι πραγματικές προθέσεις του Λονδίνου», 10 Σεπτεμβρίου 2015).
18 Ιουλίου – Οι τουρκικές απαιτήσεις προς Αμερικανούς.
Ο Ecevit εξήγησε τις απαιτήσεις του και στον Αμερικανό απεσταλμένο τού Δρος Kissinger, Joseph Sisco, στις 18.7.1974, στο Λονδίνο, αφού είχε συμφωνήσει τα πάντα με τους Βρετανούς. Του παρουσίασε κάποιες ιδέες που ταυτίζονταν με διχοτόμηση, και απαίτησε δημιουργία δύο αυτόνομων προσωρινών κυβερνήσεων, μια για κάθε κοινότητα, με τους εγγυητές της συνθήκης. Με την τουρκική κοινότητα να είχε ελεύθερη πρόσβαση σε όλα τα αεροδρόμια και λιμάνια ή όλα να διοικούνταν από κοινού και ζήτησε να τις παρουσιάσει στους Έλληνες ίσως συμφωνούσαν σε αμοιβαία λύση… Ο Sisco βρήκε τις απαιτήσεις Ecevit ακραίες και μαξιμαλιστικές…
Να κατορθώσουν τον στόχο εντός 48 ωρών
Έκθεση Φόρεϊν Όφις 19 Ιουλίου 1974 αποκαλύπτει ότι ο λόγος που δεν απομάκρυναν τους Βρετανούς υπηκόους (πριν από την τουρκική εισβολή) ήταν γιατί τότε οι Έλληνες θα το εκλάμβαναν ως συμπαιγνία με τους Τούρκους. Εξάλλου ήδη η απόφασή τους να μην επέμβουν σε περίπτωση τουρκικής εισβολής είχε παρθεί από το 1963 και 1972…
Υπολόγιζαν ότι μια τουρκική εισβολή μπορούσε να κατορθώσει σημαντικά τους στόχους της εντός 48 ωρών…
Το Φ.Ο. δεχόταν να έπαιρνε η Τουρκία το 1/3
Ιδού και η επιβεβαίωση. Τηλεγράφημα ημερ. 21.7.1974 από την Υπάτη Αρμοστεία της Αυστραλίας στο Λονδίνο προς το αυστραλιανό Υπ. Εξωτερικών αναφέρει ότι την προηγούμενη (20.7.1974), «υψηλόβαθμος αξιωματούχος του Φόρεϊν Όφις (τούς) είπε ότι η Βρετανία μυστικά δεν θα είχε αντίρρηση αν τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις κατελάμβαναν περίπου το 1/3 του νησιού πριν συμφωνήσουν σε κατάπαυση του πυρός (παρακαλώ προστατεύσετε). Η θέση αυτή θα έπρεπε να επιτευχθεί μέχρι τις 21-07 για να μην τεθούν περαιτέρω εν κινδύνω οι πιθανότητες ειρήνευσης…».
(«Πέρι Άντερσον για 17η Ιουλίου 1974 – όταν σφράγισαν τη μοίρα της Κύπρου…» https://simerini.sigmalive.com/article/2025/6/9/peri-anterson-gia-17e-iouliou-1974-otan-sphragisan-te-moira-tes-kuprou/ )
19 Ιουλίου – Η ομιλία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στα Ηνωμένα Έθνη συνέτεινε στο να μην αναφέρεται το ψήφισμα 353, 20/7/1974 (που έγραψαν οι Βρετανοί) σε τουρκική εισβολή. Κατηγόρησε την Ελλάδα 7 φορές για εισβολή στην Κύπρο (όπως υποσχέθηκε στον Βρετανό Πρωθυπουργό, 17.7.74), είπε πως θεωρούσε τον κίνδυνο από την Τουρκία μικρότερο από εκείνο των Ελλήνων αξιωματικών κα ότι κινδύνευαν όχι μόνο οι Ελληνοκύπριοι αλλά και οι Τουρκοκύπριοι …
Η ομιλία σε ελληνική μετάφραση στο βιβλίο του κ. Κώστα Χατζηκωστή, «7 προεδρικά πορτραίτα» και από το Αρχείο του ΟΗΕ αυτούσια στα Αγγλικά στον σύνδεσμο εδώ:
https://digitallibrary.un.org/record/523143?ln=en&v=pdf#files
Ο Βρετ. ΄Υπ. Αρμοστής στη Λευκωσία Stephen Olver και ο Αμερικανός Joseph Sisco είχαν ήδη διαψεύσει τους ισχυρισμούς Μακαρίου. Μαρτυρία Τουρκοκύπριου Υπ. Άμυνας κ. Orek προς Βρετανούς. Tα γεγονότα στην Κύπρο δεν είχαν μέχρι τότε ενοχλήσει την τουρκική κοινότητα…
20 Ιουλίου 1974 – «Η Τουρκία εισβάλλει» -στην Κύπρο- πρωτοσέλιδο της βρετανικής «Evening Standard».
Μέρος ΄Δ – τελευταίο: Κίσινγκερ: «Δεν είμαι εναντίον της αποχώρησης των Ελλήνων αξιωματικών… Θα επιφέρει όμως ΑΝΙΣΟΖΥΓΙΟ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ (ΕΙΣ ΒΑΡΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ)»
Ολοκληρώνω για το παρασκήνιο πριν από την πρώτη εισβολή, με τον Χένρι Κίσινγκερ. Αναφέρομαι κατ’ αρχάς στην εξαίρετη ανάλυση του Δρος Γιάννου Χαραλαμπίδη στη «Σημερινή», 20 Ιουλίου 2025, και τις δηλώσεις του στο «Σίγμα». Θέμα, το τηλεγράφημα Δρος Χένρι Κίσινγκερ τα χαράματα της 20ής Ιουλίου 1974 (4.22) προς τον Αμερικανό πρέσβη στην Αθήνα, Χένρι Τάσκα, να πείσει τη Χούντα να μην κτυπήσουν τους Τούρκους στην Κύπρο, γιατί σκοπός του ήταν η αποτροπή ελληνοτουρκικού πολέμου….
Δρ Χαραλαμπίδης: «Εάν στην περιοχή εδώ που έγινε η απόβαση βρισκόταν Ελληνικός Στρατός αντί η Εθνική Φρουρά, τότε οι Αμερικανοί θα έστρεφαν τις πιέσεις προς την Τουρκία και όχι προς την Ελλάδα… Στόχος του Κίσινγκερ ήταν η αποφυγή ελληνοτουρκικού πολέμου…». Δέστε το βίντεο στον σύνδεσμο εδώ, ο Δρ Χαραλαμπίδης στο 1’:
18 Ιουλίου 1974 – Διαφωνία με Βρετανούς πρωτεργάτες
Για να αποκωδικοποιηθεί, όμως, ακόμα καλύτερα το τηλεγράφημα Κίσινγκερ πρέπει να προσθέσουμε τα ακόλουθα:
Στις 18 Ιουλίου, μέσω του Βρετανού πρέσβη στην Ουάσιγκτον, Peter Romsbotham, ο Κίσινγκερ έστειλε μιαν άκρως αποκαλυπτική και απόρρητη προειδοποίηση προς τους Βρετανούς Τζέιμς Κάλαχαν και Χάρολντ Γουίλσον (ο Χ.Γ. βρισκόταν στο Παρίσι και τον ενημέρωσε ο Κάλαχαν) θίγοντας και τις ευθύνες Μακαρίου.
Πίστευε πως ήταν λάθος να έβγαινε Ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Οι Αμερικανοί δεν είχαν κάνει κανένα βήμα για Ψήφισμα, αλλά ανησυχούσε για τις δικές τους ενέργειες. Δεν ήθελε να δίδονταν νόμιμες δικαιολογίες στους Ρώσους να επέμβουν. Ζήτησε να μην αναγνωριστεί το νέο καθεστώς (Σαμψών) (οι Βρετανοί τού είπαν μόνο ότι ελάμβαναν πλήρως υπόψη την έκκλησή του).
Ο Κίσινγκερ επανέλαβε ότι το να πίεζαν για την αποχώρηση των Ελλήνων αξιωματικών από την Κύπρο μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνη αλλαγή στο ισοζύγιο δυνάμεων στο νησί (αυτονόητο ότι εννοούσε τους Έλληνες και την ΚΔ). Δίχως τη δυνατή παρουσία κάποιων Ελλήνων αξιωματικών αυξανόταν η πιθανότητα ταραχών, που μπορούσαν να μετατραπούν σε ενδοκοινοτική διαμάχη… Δεν ήταν εναντίον της απόσυρσής των, όμως αυτό δεν έπρεπε να προηγηθεί μιας συνταγματικής λύσης. Θα ήταν αρκετά ικανοποιημένος με μια συνεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας στις 19 Ιουλίου, ο Μακάριος να έκανε τη δήλωσή του. Και πριν από σημαντική κίνηση στο Συμβούλιο, ήλπιζε να συμφωνούσαν οι Βρετανοί να έφερναν τους Έλληνες και τους Τούρκους μαζί στο Λονδίνο ίσως την Κυριακή, 21 Ιουλίου, για να δούλευαν για μια συνταγματική λύση στη βάση των συμφωνιών του 1960. Οι ΗΠΑ θα έδιναν την πλήρη υποστήριξή τους… Πίστευε πως οι Βρετανοί μπορούσαν να τροποποιήσουν τα πράγματα με μιαν αποδεκτή εναλλακτική λύση, που να απέκλειε Μακάριο και Σαμψών. Π.χ. με τον Κληρίδη. Αυτό θα σήμαινε ουσιαστικά οι Έλληνες να εγκατέλειπαν τον Σαμψών και οι Βρετανοί και Τούρκοι τον Μακάριο. Για τους Τούρκους (είπε) αυτό δεν θα είναι και μεγάλη θυσία, καθώς ποτέ τους δεν τον εμπιστεύθηκαν.
Ο Κίσινγκερ αμφέβαλλε κατά πόσον οι Κύπριοι πραγματικά θα δέχονταν πίσω τον Μακάριο υπό τις παρούσες συνθήκες, ως ένα ανδρείκελο των Τούρκων (guise of a Turkish stooge). Ούτε στον Μακάριο θα άρεσε αυτός ο ρόλος και ίσως, εν καιρώ, να επεδίωκε να προσαρμόσει τη θέση του γυρνώντας προς τους Ρώσους.
Ο Κίσινγκερ εμφανώς ανησυχούσε ότι ίσως οι Βρετανοί δεσμεύονταν πέραν του δέοντος (εννοώντας το πράσινο φως που είχαν δώσει στον Ετζεβίτ να εισβάλει) χωρίς να μπορούσαν να υπολογίζουν τις πιο μακροπρόθεσμες συνέπειες. Ζήτησε να μεταφέρονταν αμέσως οι απόψεις και ανησυχίες του…
Σημ. Φ.Α.: Ο Kissinger προφανώς θεωρούσε τον Μακάριο «ανδρείκελο των Tούρκων» για τη συγκατάθεσή του προς Κάλαχαν (17/7) για τη συνεργασία Τουρκίας/Βρετανίας, με την επικίνδυνη ψευδαίσθηση ότι ο Ετζεβίτ θα έπαιρνε την αρμάδα του περίπατο στην Κερύνεια για να τον αποκαθιστούσε Πρόεδρο όλων των Κυπρίων και πως τον προτιμούσαν από τον Σαμψών…
«Να φέρουμε τους Αμερικανούς κανονικά μέσα στο παιχνίδι»
Την ίδια μέρα ο σύμβουλος του Πρωθυπουργού (μετέπειτα) Λόρδος Bridges έστειλε εσπευσμένα επιστολή προς τον Γραμματέα της Βασίλισσας, Lieutenant-Colonel Martin Michael Charles Charteris, η οποία έφθασε στο παλάτι του Buckingham πριν από την επίσκεψη του τέως Βασιλέα Κωνσταντίνου και έλεγε μεταξύ άλλων:
«…Θα υπάρξουν προβλήματα με την αναγνώριση Σαμψών… Οι συζητήσεις χθες βράδυ (εννοείται με τον Tούρκο Πρωθυπουργό και τη συνοδεία του) επικεντρώθηκαν στο άρθρο 4 της Συνθήκης Εγγυήσεως του 1960… Ο πρέσβης μας θα δει τον Ιωαννίδη σήμερα το πρωί και του ζητήθηκε (Βρετανού πρέσβη) να μην πει τίποτα για τη συνάντησή μας με τους Tούρκους. Δεν έχουμε αμφιβολία ότι ο Ιωαννίδης σκηνοθέτησε την όλη υπόθεση…
»Η αμερικανική στάση υπήρξε μάλλον απογοητευτική. Παρόλο που ο Υπ. Εξωτερικών (Κάλαχαν ) και ο Δρ Κίσινγκερ ήταν σε συχνή τηλεφωνική επικοινωνία, οι Αμερικανοί μάς θέλουν να πάμε σιγά-σιγά στα Ηνωμένα Έθνη. Δείχνουν μια διστακτικότητα να μιλήσουν αποφασιστικά στην ελληνική Κυβέρνηση, αναμφίβολα λόγω της διαφορετικής άποψης για τα συμφέροντά τους, ειδικά όσον αφορά τη στρατηγική σημασία των ελληνικών Βάσεων γι’ αυτούς. Όμως ο Δρ Κίσινγκερ συμφώνησε να στείλει τον κ. Sisco ως ηγέτη αξιωματούχο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, κατά τη διάρκεια της νύχτας, για συνομιλίες μαζί μας και τον Τούρκο Πρωθυπουργό. Ελπίζουμε να πεισθεί να πάει στην Αθήνα, και έτσι να φέρουμε τους Αμερικανούς κανονικά μέσα στο παιχνίδι…»…
Την επομένη, 19 Ιουλίου, έγραψε πάλι ο ίδιος: «…Υπήρξαν ορισμένες μικρές διαφωνίες μεταξύ μας και των Αμερικανών για τον Μακάριο και πώς τον χειριζόμαστε… Εκείνο που ο Δρ Κίσινγκερ δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεται σήμερα είναι ότι το πραξικόπημα στην Κύπρο αφαίρεσε την όποια σταθερότητα είχε παραμείνει από τις Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου. Εκείνη η σταθερότητα υπήρξε αρκετά εύθραυστη τα τελευταία δέκα χρόνια. Το βασικό ερώτημα τώρα είναι: Μπορούμε να μπαλώσουμε τις παλαιές συνθήκες; ΄Η πρέπει τώρα να προχωρήσουμε σε νέες διευθετήσεις; Αν ναι, ποιοι θα είναι οι συμμετέχοντας και οι εγγυητές των επόμενων συνθηκών;
»Μου φαίνεται ότι, απ’ ό,τι άκουσα για τις απόψεις του τις τελευταίες μέρες, ο Δρ Κίσινγκερ ίσως να βλέπει επιφανειακά την κατάσταση. Αν θέλει να μπαλώσει τις σημερινές συνθήκες, θα πρέπει να ενεργήσει πολύ πιο δυναμικά προς τους Έλληνες απ’ ό,τι έκανε μέχρι τώρα. Το γεγονός είναι ότι τώρα υπάρχει μια νέα κύρια πηγή αστάθειας και η προσφορά πρώτων βοηθειών σύντομα θα καταστεί αδύνατη…».
Όπως ακριβώς ομολόγησε ο Τζέιμς Κάλαχαν στην Επιτροπή του Βρετανικού Κοινοβουλίου, Ιανουάριος 1976, ερωτηθείς γιατί δεν σταμάτησαν την εισβολή. Συμφώνησαν με τους Τούρκους για αλλαγή του στάτους κβο σε δύο κράτη (βρετ. Σχέδια 1964…).
Η διαφωνία Κίσινγκερ θα δημοσιευόταν
Στις 19 Ιουλίου 1974, οι «Financial Times» θα δημοσίευαν ότι ο Κίσινγκερ τα βρόντηξε με τον Κάλαχαν σε σχέση με διαφορές πολιτικής με την Κύπρο. Όμως, κατόπιν πιέσεων από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το άρθρο δεν δημοσιεύθηκε. Οι έντονες διαφωνίες ήταν γνωστές στις ΗΠΑ…
Ο Δρ Κίσινγκερ ακολούθησε τη βρετανική πολιτική έναντι του Κυπριακού, πολύ απλά γιατί αυτό ήταν και ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ θέμα Λονδίνου και όχι Ουάσιγκτον και λόγω της ειδικής σχέσεις ΗΠΑ/ΗΒ, μέσω της οποίας είχε ανάγκη χρήσης των βρετανικών Βάσεων για αμερικανικά συμφέροντα…
Επιπλέον, να μην ξεχνιέται, ΔΕΝ ΗΤΑΝ ο Κίσινγκερ και οι Αμερικανοί που είχαν ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥΣ να σταματήσουν αμφότερες τις τουρκικές εισβολές, αλλά η βρετανική κυβέρνηση.
Αμφότερες βέβαια οι κυβερνήσεις ΗΠΑ/ΗΒ έχουν ευθύνες. Ιστορικά ζυγίζοντας όμως ποιοι ευθύνονται περισσότερο, αυτοί είναι οι «εγγυητές» Βρετανοί. Με τις ΗΠΑ να στέκονται δυστυχώς βοηθητικές τόσο στο πλευρό τους όσο και των Τούρκων…
Βλέπε «Πέρι Άντερσον για 17η Ιουλίου 1974. Όταν σφράγισαν τη μοίρα της Κύπρου…» – Η συμφωνία των Σοσιαλιστών… «Σημερινή», 9.6.2025
Πηγές :
Βρετανικό Εθνικό Αρχείο – αναλυτικά στο βιβλίο γράφουσας «Διζωνική vs Δημοκρατία 1955-2019».
*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος
Discover more from
Subscribe to get the latest posts sent to your email.