Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να οικοδομείται πάνω σε ηθικές φαντασιώσεις ή ιδεολογικές ευχές. Ο συγγραφέας επιχειρεί έναν ρεαλιστικό στοχασμό πάνω στη συγκυρία, την Τουρκία, το Ισραήλ και τις σύγχρονες μορφές υβριδικού πολέμου. Από την Κύπρο έως τον Έβρο και από τον διεθνή ανθρωπισμό έως τις γεωπολιτικές συμμαχίες, τίθεται το αμείλικτο ερώτημα: επιβίωση ή αυταπάτη;
του Θεόδωρου Γιαννακόπουλου*
Ρεαλισμός και εξωτερική πολιτική
Η διεθνής πολιτική δεν είναι πεδίο ηθικών προθέσεων, αλλά χώρος συγκρουόμενων συμφερόντων. Αυτό είναι ίσως το πιο παρεξηγημένο αξίωμα στη δημόσια συζήτηση γύρω από την εξωτερική πολιτική, ειδικά σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου ο ιδεαλισμός και η ηθικολογία συχνά αντικαθιστούν την ψύχραιμη ανάλυση ισχύος.
Το 2021, πολύ πριν τη σφαγή του Οκτωβρίου 2024 και τη μετέπειτα τουρκική υποστήριξη στους τρομοκράτες της Χαμάς, οι Έλληνες γεωπολιτικοί αναλυτές Σ.Καραβίδας και Θ.Νικολοβγένης παρουσίασαν μια καινοτόμο θεώρηση της τουρκικής κατοχής στην Κύπρο, όχι απλώς ως πρόβλημα διεθνούς νομιμότητας, αλλά ως υπαρξιακή απειλή για την ίδια την ασφάλεια του Ισραήλ ( https://www.facebook.com/share/p/1CuQZtETTp/ ).
Η τεχνοκρατικά δομημένη στρατιωτική ανάλυσή τους πρότεινε τη στρατηγική αντίληψη του γεωγραφικού τόξου Έβρος–Αιγαίο–Κύπρος–Ισραήλ ως ενιαίου χώρου, ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με έναν μείζονα κοινό κίνδυνο: τον αναθεωρητισμό και την επιθετικότητα της Τουρκίας. Η προσέγγισή τους, το 2025 υιοθετήθηκε από σημαίνοντα Ισραηλινό γεωστρατηγικό παράγοντα, με δημόσιο άρθρο του ( https://www.israelhayom.com/opinions/northern-cyprus-is-also-an-israeli-problem/?fbclid=IwY2xjawL4bB1leHRuA2FlbQIxMQABHpfirdB7bPvaGNXtuM7dRH8BA9pI0JnNBd9MGKjJXN1Ffsfgu0LYQW9JHsmt_aem_6pW-a1i6lP-4ZsaWhz3aYw ), ο οποίος προχώρησε ακόμη παραπέρα, φέροντας ως τρίτος την έννοια της απελευθέρωσης (sic) της κατεχόμενης Κύπρου στον δημόσιο λόγο.
Μέχρι την στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, το κείμενο αυτό σχολιάστηκε απο τουλάχιστον τρεις αποστράτους στρατηγούς του Ε.Σ. με ευμενή τρόπο,.επισημαίνοντας την πίεση έως και πανικό που προκάλεσε αυτό στους Τούρκους.
Κανείς δεν αγάπησε το Ισραήλ ξαφνικά, ούτε οι ισραηλινοί έγιναν φιλέλληνες επίσης ξαφνικά. Αυτή είναι μια εκατέρωθεν παραδοχή που εκφράζεται ανοικτά. Στις διεθνείς σχέσεις, ισχύει κάτι, σήμερα, αλλά μόνον σήμερα• και ύστερα όχι.
Και εντελώς μακιαβελικά καλούμαστε να αναγνωρίσουμε την ευνοϊκή συγκυρία, και να κάνουμε τις διπλωματικές προτάσεις και κινήσεις μας σε πιθανούς εταίρους προκειμένου να εξασφαλίσουμε μια κατάσταση win-win με τη μέγιστη δυνατή σύμπνοια και το μικρότερο δυνατό κόστος.
Αν κλείσει άπρακτο το παράθυρο ευκαιρίας, η ιστορία αλλάζει ρουν και οι καθυστερημένοι βρίσκονται αντιμέτωποι με νέες καταστάσεις και ίσως από δυσμενέστερη θέση. Ας θυμηθούμε τους βαλκανικούς πολέμους, τις -πρόσκαιρες- συμμαχίες και πόσο ριζικά άλλαξαν αυτές στη δεύτερη φάση του πολέμου• και όλες τις κοπιώδεις διαπραγματεύσεις ανταλλαγμάτων και ανοικτές επιλογές των πρώην συμμάχων ή αντιπάλων για επιλογή νέου στρατοπέδου στον αμέσως μετά ενσκήψαντα Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ας δεχθούμε πως, οι εκάστοτε συμμαχίες, ως πρόσκαιρη σύμπλευση συμφερόντων, δεν διέπονται από καμία ηθική διάσταση, παρά τα όσα πιστεύουν οι ηθικολογούντες περί τα διεθνή και πιεζουν την Ελλάδα να αποκηρύξει την στρατηγική σχέση συνεννόησης με το Ισραήλ λόγω των τεκταινομένων στην Γάζα.
Μετά τα πρόσφατα γεγονότα κατευθυνόμενης αντίδρασης έναντι Ισραηλινών στόχων στην Ελλάδα, κλιμακώθηκε ο «ανθρωπιστικός αναθεωρητισμός» ως υβριδική απειλή κατά της εθνικής ασφάλειας και της στρατηγικής συμμαχιών : ομάδες πολιτικής και ιδεολογικής στράτευσης σε πάγιες παραδοχές που δεν έχουν σχέση με τη διεθνή πρακτική ισορροπίας ισχύος και την παρούσα χρονική συγκυρία, ανέσυραν ισλαμικά και αντεβραϊκά συνθήματα της δεκαετίας του ’80 και τακτικές πολιτικής έκφρασης εποχών ανωμαλίας, απαγορεύοντας τον κατάπλου πλοίων σε ελληνικά λιμάνια και, κλιμακώνοντας τη δράση τους, πολιορκώντας, από κοινού με δηλωμένους ιαλαμιστές και φιλότουρκους, βάσεις της Πολεμικής Αεροπορίας.
Ορισμένοι εγχώριοι σχολιαστές και πολιτικοί, κάποιοι με αγαθές προθέσεις και κάποιοι λειτουργώντας ωμά ως “τούρκοι εσωτερικού”, συνεχίζουν να προσεγγίζουν την τουρκική στρατηγική με τα εργαλεία της παρωχημένης ιδεοληψίας τους, αρνούμενοι να αποδεχθούν την πραγματικότητα ενός σκληρού, μεταβαλλόμενου, δυσπρόβλεπτου και άκρως ανταγωνιστικού περιβάλλοντος.
Χρόνια τώρα, η Τουρκία αξιοποιεί αυτήν την αφέλεια. Παρουσιάζει τα εργαλεία της υβριδικής και ασύμμετρης πίεσης (π.χ. μεταναστευτικές ροές, εθνοτικά δίκτυα, ισλαμικά παρακλάδια) με τη γλώσσα των “ανθρωπίνων δικαιωμάτων”, ενώ στην πράξη εργαλειοποιεί πληθυσμούς και αφηγηματικό πλαίσιο για να διαβρώσει τις άμυνες της Ελλάδας.
Η έννοια της υπαρξιακής απειλής
Η Ελλάδα δεν μπορεί να απεμπολήσει τις στρατηγικές σχέσεις της έναντι οποιασδήποτε ψευδοηθικής αιτιάσεως, για καταστάσεις (πραγματικές ή φανταστικές) που άλλωστε δεν προκαλεί η ίδια και επ’ουδενί οφείλει να αισθάνεται ενοχικά για αυτές.
Στο ανατολικό της μέτωπο, αντιμετωπίζει έναν αποφασισμένο κρατικό δρώντα που ακολουθεί στρατηγική βάθους, προβάλλει ισχύ σε όλα τα πεδία – στρατιωτικό, ενεργειακό, διπλωματικό, χαμηλής πολιτικής – και έχει σαφή πολιτική αναθεώρησης και ανατροπής του status quo.
Η εισβολή στον Έβρο το 2020 δεν ήταν ένα απλό «προσφυγικό επεισόδιο». Ήταν η πρώτη περίπτωση μαζικής ψυχολογικής και πληθυσμιακής πίεσης από κράτος προς κράτος μέσω ανθρώπινων ροών – και ερμηνεύθηκε και τότε από πολλούς στην Ελλάδα με όρους ΜΚΟ και «δικαιωμάτων», παρά ως στρατηγική επίθεση (Ας θυμηθούμε τη νεκρή “Μαρία” στον Έβρο και το από τούρκους στρατοχωροφύλακες τοποθετημένο σώμα του μικρού Αϊλάν σε κατάλληλη θέση για φωτογράφιση προπαγάνδας).
Το να ερμηνεύει κανείς τέτοιες ενέργειες με όρους ευρωπαϊκής ηθικής είναι όχι απλώς ανεπαρκές ή ατελέσφορο, αλλά και επικίνδυνο. Η παγίδα του «καλού παιδιού» σε μια τέτοια συνθήκη, η επιμονή στην ηθική ανωτερότητα –το να «είμαστε το καλό παιδί»– αποτελεί στρατηγικό λάθος. Όπως έχουν επισημάνει διεθνολόγοι, κράτη που αρνούνται να λειτουργήσουν με όρους ρεαλισμού γίνονται εύκολα θύματα των πιο επιθετικών παικτών.
Στην Ελλάδα, αντί να αποδομείται η τουρκική αφήγηση και να καταγγέλλεται η εργαλειοποίηση του ανθρωπισμού και η δράση της μέσω παρακρατικών δομών, παρατηρείται συχνά το αντίθετο: η ενοχοποίηση κάθε φωνής που θέτει τον ρεαλισμό ως βάση στρατηγικής σκέψης.
Ο ρεαλισμός ως ηθική ευθύνη
Δεν υπάρχει τίποτε πιο ηθικό από την υπεράσπιση της επιβίωσης. Η γεωστρατηγική ηθική δεν μετριέται με βάση τη συμμόρφωση σε ιδεοληψίες, αλλά με βάση την ικανότητα προστασίας του λαού, της εθνικής κυριαρχίας και του Πολιτισμού, των εθνικών συμφερόντων, έστω κι αν αυτό κοστίσει “ένα εκατομμύριο μανδαρίνους” κατά το λεγόμενο στην παλιά ελληνική ταινία.
Όποιος παίζει το «χαρτί του ανθρωπισμού» σε συνθήκες στρατηγικής απειλής χωρίς να σταθμίζει τα γεωπολιτικά δεδομένα, είτε δεν αντιλαμβάνεται το πλαίσιο είτε εξυπηρετεί –συνειδητά ή ασυνείδητα– τα σχέδια εκείνων που απεργάζονται, συνειδητά ή ασυνείδητα, την εθνική μας συρρίκνωση. Η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερο στρατηγικό ορθολογισμό και λιγότερο συναισθηματικό αυτοκαταναγκασμό. Δεν παραβιάζουμε δικαιώματα τρίτων με τις συμμαχίες μας, αλλά υπερασπιζόμαστε τα δικά μας συμφέροντα.
Δεν αμφισβητούμε την αξία του ανθρωπισμού, αλλά αρνούμαστε την εργαλειοποίησή του από αναθεωρητικές δυνάμεις.
Όποιος δεν κατανοεί αυτήν τη διάκριση, ας αναλογιστεί τι συνέβη την πρώτη φορά που δύο ξένες μεταξύ τους προϊστορικές φυλές συναντήθηκαν πάνω από ένα νεκρό μαμούθ : Δεν κέρδισε την επιβίωσή του ο πιο “ηθικός”, ο πιο παραχωρητικός. Κέρδισε ο πιο αποφασισμένος και ικανός για να ζήσει. Πιθανότατα κι εμείς κι εκείνοι που αφρόνως περιττολογούν σήμερα, είμαστε απόγονοι εκείνης της αποφασιστικής φυλής και όχι των αντιπάλων της “καλών παιδιών”.
*ο Θεόδωρος Γιαννακόπουλος είναι Πολιτικός Επιστήμων
#γεωπολιτική #Ελλάδα #Ισραήλ #Τουρκία #Κύπρος #διεθνείςσχέσεις #ρεαλισμός #υβριδικόςπόλεμος #ανθρωπισμός #εξωτερικήπολιτική #αναθεωρητισμός #ΑνατολικήΜεσόγειος
Παρακολουθήστε και αυτό:
Αλλά και αυτό:
Discover more from
Subscribe to get the latest posts sent to your email.