Η Μάχη στο Ύψωμα 731- Οι Θερμοπύλες της Ηπείρου [9 – 24 Μαρτίου 1941]

Αναδημοσιεύουμε από την ιστοσελίδα https://tideon.org/

Ταξχος (ε.α.) Παναγιώτης Σπυρόπουλος

 Πτυχιούχος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Ε.Κ.Π.Α.),

Υπερπολύτεκνος με 11 παιδιά

Αν θα θέλαμε ν’ απομονώσουμε τα καταλυτικότερα αλλά και αντιφατικότερα όσον αφορά την μετέπειτα εθνική μας πορεία, στιγμιότυπα του 20^ου αιώνα, ανεπιφύλακτα θα στεκόμασταν σε δύο μάχες στις οποίες, σημειωτέον, ο ΕΣ δεν ηττήθηκε: του Σαγγαρίου και του υψώματος 731.

Χωρίς υπερβολή από τις μετέπειτα εξελίξεις νομιμοποιούμαστε να τα εκλαμβάνουμε εθνικά ως ιστορικές τομές: η πρώτη σήμανε τον ξεριζωμό του Μικρασιατικού ελληνισμού από τις προαιώνιες εστίες του˙ η δεύτερη όπως θ’ αναλύσουμε παρακάτω την αρχή του τέλους για τον Άξονα και την συνεπακόλουθη αλλαγή του ρου της ιστορίας του Β΄ΠΠ. Δεν είναι άλλωστε διόλου τυχαία και η αποτύπωση και των δύο αυτών μαχών στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου….

 
Η Πολιτικο-στρατιωτική Κατάσταση τις Παραμονές της Ιταλικής Επιθέσεως

Ως τον Οκτώβριο του1940, η Γερμανία,>είχε θέσει ήδη υπό τον έλεγχό της το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης: την Αυστρία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, την Τσεχοσλοβακία, την Δανία (η οποία παραδόθηκε με την απλή εμφάνιση ενός γερμανού δικυκλιστή), την Νορβηγία (η οποία παραδόθηκε «επί πίνακι» στον Άξονα από τον δοσίλογο πρωθυπουργό της Κουίσλιγκ) και την Πολωνία (η οποία είχε διαμελισθεί από τους συμμάχους τότε Σοβιετικούς και Γερμανούς σύμφωνο Ρίμπεντροπ-Μολότωφ 23/8/39)¹ . Εξάλλου η Φινλανδία μετά από επική αντίσταση εναντίον των Σοβιετικών, υπέκυψε και αυτή. Η Βρετανία, η οποία είχε κατορθώσει να περισώσει μετά την καταστροφή της Δουνκέρκης το έμψυχο μόνο υλικό του εκστρατευτικού σώματος στην- επίσης καταληφθείσα από τους Ναζί- Γαλλία, ήταν υπό καθεστώς πολιορκίας. Η Luftwaffe την βομβάρδιζε ανηλεώς, και ο κίνδυνος εισβολής στο μητροπολιτικό της έδαφος, παρ’ όλη την αντίστασή της, δεν είχε πλήρως αποσοβηθεί.

Οι ΗΠΑ δεν είχαν ακόμη αναμειχθεί στη σύρραξη. Ο Πρόεδρος Ρούσβελτ είχε καθορίσει στις 12 Οκτ 1940 τις δύο βασικές αρχές της εξωτερικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών: την προάσπιση με τις αμερικανικές δυνάμεις ολοκλήρου του Δυτικού Ημισφαιρίου και την συνέχιση της παροχής κάθε είδους βοήθειας προς τη Βρετανία, εκτός από την αποστολή στρατευμάτων. Η είσοδος της Αμερικής στον πόλεμο θα είχε ως επακόλουθο την εφαρμογή του Τριμερούς Συμφώνου, που είχε υπογραφεί μεταξύ Γερμανίας, Ιταλίας και Ιαπωνίας στις 27 Σεπ 1940 στο Βερολίνο, και τη γενίκευση της συρράξεως σε ολόκληρη σχεδόν την υδρόγειο.

Παράλληλα, ο Χίτλερ κατέστρωνε το πλέον μεγαλεπήβολο από τα σχέδιά του – την εισβολή στον σύμμαχό του: την Σοβιετική Ένωση. Άλλωστε όπως κυνικότατα υποστήριζε οι συμφωνίες συνάπτονται για να καταπατώνται. Το φασιστικό καθεστώς της Ρώμης>όμως δεν είχε ανάλογες επιτυχίες να επιδείξει, και ο Μουσολίνι>χρειαζόταν επειγόντως μια γρήγορη και αποφασιστική νίκη, ώστε να ενισχύσει το κύρος του. Η Ελλάδα φάνταζε ιδανικός στόχος, καθώς θα εξυπηρετούσε τα ιταλικά επεκτατικά σχέδια για απόλυτη κυριαρχία στη Μεσόγειο.>Εξάλλου, ουδέποτε σχεδόν, κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα οι ελληνοϊταλικές σχέσεις υπήρξαν αρμονικές: από την κατάληψη των Δωδεκανήσων έως την διφορούμενη πολιτική της Ιταλίας έναντι της ελληνικής απόβασης στη Σμύρνη και από τον βομβαρδισμό της Κέρκυρας έως τη σταθερή υποστήριξη των αλβανικών θέσεων για την Βόρειο Ήπειρο, η Ρώμη δεν άφηνε καμία αμφιβολία ότι θεωρούσε την Αθήνα περιφερειακό της αντίπαλο.>Μοιραία λοιπόν μετά από σωρεία αιματηρών προκλήσεων, κήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα στις 28 Οκτωβρίου 1940.

Ο Γκράτσι

Ειδικότερα η κατάσταση στα Βαλκάνια είχε ως εξής:

-Η πολιτική της Γιουγκοσλαβίας, όπως ήδη εμφανιζόταν, ήταν μάλλον φιλοαξονική.

-Η Ρουμανία είχε παραιτηθεί, από το θέρος του 1940, από την αγγλική εγγύηση και είχε εκδηλώσει την πρόθεση να συνεργαστεί πολιτικά με την Ιταλία και τη Γερμανία.

-Η Βουλγαρία ασκούσε εφελκυστική και καιροσκοπική πολιτική.

-Το Βαλκανικό Σύμφωνο δεν είχε εφαρμογή στην περίπτωση ιταλο-ελληνικής συρράξεως ενώ το διμερές Ελληνο-Τουρκικό Σύμφωνο και ιδιαίτερα αυτό της «Εγκάρδιας Συνεννοήσεως» της 14^ης Σεπ 1933, είχαν σύμφωνα με τις ελληνικές αντιλήψεις πλήρη την εφαρμογή τους σε περίπτωση επεμβάσεως της Βουλγαρίας. Η στάση όμως της Τουρκίας ήταν άγνωστη.

Η συνδρομή της Βρετανίας, μετά τις εγγυήσεις της 13^ης Απριλίου 1939, θεωρούνταν βέβαιη, αλλά μάλλον περιορισμένη, εξαιτίας των σοβαρών προβλημάτων που αντιμετώπιζε και η ίδια.

Μνημειώδης ως προς την τραγικότητα των στιγμών αλλά και απολύτως ανάγλυφη της ζοφερής πραγματικότητας που βίωνε ο ελληνισμός, αποτελεί η Ανακοίνωση του Πρωθυπουργού Ι. Μεταξά προς τους ιδιοκτήτες και αρχισυντάκτες του Αθηναϊκού Τύπου: «Ομολογώ ότι εμπρός εις την φοβεράν ευθύνην της αναμίξεως της Ελλάδος εις τέτοιον μάλιστα πόλεμον, έκρινα πώς καθήκον μου ήτο να δω εάν θα ήτο δυνατόν να προφυλάξω τοv τόπον από αυτόν έστω και διά παντός τρόπου, ο οποίος όμως θα συμβιβάζετο με τα γενικώτερα συμφέροντα του Έθνους. Εις σχετικάς βολιδοσκοπήσεις προς την κατεύθυνσιν τον Άξονος μου έδόθη να εννοήσω σαφώς ότι μόνη λύσις θα μπορουσε να είναι μία εκουσία προσχώρησιν της Ελλάδος εις την “Νέαν Τάξιν”….  Συγχρόνως όμως μου εδόθη να εννοήσω ότι η ένταξις εις την Νέαν Τάξιν προϋποθέτει προκαταρκτικήν άρσιν όλων των παλαιών διαφορών με τους γείτονάς μας, και […..] αυτό θα συνεπήγετο …. θυσίας τινάς διά την Ελλάδα, ……. Φυσικά με πάσαν περίσκεψιν και ανεπισήμως επεδίωξα δι’ όλων των μέσων να κατατοπισθώ συγκεκριμένως ποίαι θα ήσαν αι θυσίαι αυταί, με τας οποίας η Ελλάς θα έπρεπε να πληρώση την ατίμωσιν της εξ ιδίας θελήσεως προσφοράς της να υπαχθή υπό την Νέαν Τάξιν.>……… Όταν επέμεινα να κατατοπισθώ, ……μάς εδόθη να καταλάβωμεν ότι τούτο συνίστατο εις μερικάς ικανοποιήσεις προς την Ιταλίαν δυτικώς μέχρι Πρεβέζης, ίσως και προς την Βουλγαρίαν ανατολικώς μέχρι Δεδεαγάτς (Αλεξανδρούπολη). Δηλαδή θα έπρεπε διά να αποφύγωμεν τov πόλεμον, να γίνωμεν εθελονταί δούλοι και να πληρώσωμεν αυτήν την τιμήν…..με το άπλωμα του δεξιού χεριού της Ελλάδος προς ακρωτηριασμόν από την Ιταλίαν και του αριστερού προς ακρωτηριασμόν από την Βουλγαρίαν.

Φυσικά δεν ήτo δύσκολον να προβλέψη κανείς ότι εις μίαν τοιαύτην περίπτωσιν οι Άγγλοι θα έκοβαν και αυτοί τα πόδια της Ελλάδος. Και με το δίκαιόν των. Κυρίαρχοι πάντοτε της θαλάσσης δεν θα παρέλειπον, υπερασπίζοντες πλέον τον εαυτόν των, έπειτα από μίαν τοιαύτην αυτοδούλωσιν της Ελλάδος εις τους εχθρούς των να καταλάβουν την Κρήτην και τας άλλας νήσους μας τουλάχιστον. Το συμπέρασμα αυτό δεν προέκυψεν μόνον από την πλέον απλήν λογικήν, άλλά και από ασφαλείς και βεβαίας πληροφορίας εξ Αιγύπτου, καθ’ ας είχεν ήδη προμελετηθή και αντιμετωπισθή η ενέργεια που θα έπρεπε να γίνη ως φυσικόν επακόλουθον πάσης τυχόv εκουσίας ή ακουσίας συνεργασίας της Ελλάδος με τον Άξονα, …. Δεν δύναμαι αφ’ ετέρου να μη παραδεχθώ ότι εις μίαν τοιαύτην περίπτωσιν το δίκαιον δεν θα ευρίσκετο με το μέρος της Κυβερνήσεως των Αθηνών …..….. τότε ο Ελληνικός λαός δικαίως θα ετάσσετο εναντίον της κυβερνήσεως η οποία διά vα τον προφυλάξη από τον πόλεμον θα τον κατεδίκαζε εις εθελουσίαν υποδούλωσιν μετ’ εθνικού ακρωτηριασμού. Αυτή η δήθεν προφύλαξις θα ήτο διά την τύχην της εις το μέλλον Ελληνικής φυλής, πλέον ολεθρία και από τας χειροτέρας έστω συνεπείας οποιουδήποτε πολέμου. ……………… Θα εδημιουργούντο έτσι όχι δύο, όπως το 1916, άλλά τρείς αυτήν την φοράν Ελλάδες».²

Τα παραπάνω μας παραπέμπουν στην γνωστή ρήση του Δημοσθένη ο οποίος διεκήρυξε ότι «Πόλεμος δίκαιος αισχράς ειρήνης αιρετώτερος».

Η Κατάσταση των Χερσαίων Δυνάμεων των Αντιπάλων

Οι ιταλικές δυνάμεις στην Αλβανία τις παραμονές της Ιταλικής επιθέσεως κατά της Ελλάδος περιελάμβαναν μία Ανωτάτη Στρατιωτική Διοίκηση υπό τον Στρατηγό Βισκόντι Πράσκα, ο οποίος είχε στην διάθεσή του δύο ΣΣ (XXV, XXVI) και την επίλεκτη Μεραρχία Αλπινιστών “Τζούλια”, συνολικής δυνάμεως 97.000 ανδρών περίπου. Αυτή συνολικά αποτελείτο από 59 Τάγματα Πεζικού, 135 Πυροβολαρχίες, 150 άρματα μάχης και 18 ίλες ιππικού.

Στρατηγός Παπάγος

Έναντι των Ιταλών οι Έλληνες αντιπαρέταξαν την VIII Μεραρχία στην Ήπειρο υπό τον Υπτγο Κατσιμήτρο Χαράλαμπο

Χαράλαμπος Κατσιμήτρος

και το Τμήμα Στρατιάς Δ.Μ.. Αυτά περιελάμβαναν συνολικά δύο ΣΣ με 04 ΜΠ, δύο ΤΑΞ ΠΖ, 04 Τάγματα Προκαλύψεως και το Απόσπασμα Πίνδου υπό τον Σχη Δαβάκη Κωνσταντίνο το οποίο συνέδεε την VIII ΜΠ και το ΤΣΔΜ

Η ελληνοϊταλική σύγκρουση διακρίνεται σε τρεις περιόδους:

1. την απόκρουση της ιταλικής επίθεσης και την αποκατάσταση του εθνικού εδάφους (28 Οκτωβρίου – 13 Νοεμβρίου 1940), 

2. την αντεπίθεση και την θριαμβευτική προέλαση του ελληνικού στρατού μέσα στο έδαφος της Βορείου Ηπείρου (14 Νοεμβρίου 1940 – 06 Ιανουαρίου 1941) και

3. τις επιθετικές επιχειρήσεις του Β΄ Σώματος Στρατού και την «εαρινή» επίθεση των Ιταλών (07 Ιανουαρίου – 26 Μαρτίου 1941), η οποία κατέληξε σε αποτυχία.

Οι Αξιωματικοί πολλές φορές θα δώσουν το πρόσταγμα «εμπρός δια της λόγχης». Οι βαθμοφόροι με τις χειροβομβίδες στο χέρι προχωρούν και ο ανώνυμος Έλληνας οπλίτης μάχεται ως ημίθεος. Πολλές φορές οι μάχες καταλήγουν σε άγρια πάλη σώμα με σώμα. Ξαναγράφονται τα έπη του Ομήρου.

Βαρύ λοιπόν το πλήγμα για τους Ιταλούς. Βαρύς όμως ήταν και ο φόρος αίματος των Ελλήνων. Οι πορείες συνεχείς. Το βάθος κατά το οποίο είχαν προχωρήσει οι Έλληνες εντός του βορειοηπειρωτικού εδάφους κυμαινόταν από 30 έως και 80 χιλιόμετρα, αναλόγως της τοποθεσίας.

Οι θερμοκρασίες πολικές με τον υδράργυρο να έχει κολλήσει στους μείον 20. Το χιόνι ξεπερνούσε τα δύο μέτρα. Οι νεκροί από τις παγοπληξίες ήταν περισσότεροι από τους νεκρούς της μάχης. Στρατιώτες κείτονταν νεκροί από το ψύχος στη σκοπιά, στα ορύγματα και οι πιο “τυχεροί” έφευγαν μέσα στον ύπνο τους. Λέγεται ότι ο χειμώνας τότε ήταν ο σφοδρότερος του 20^ου αιώνα.

(Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΑΡΙΝΗ ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΩΝ ΙΤΑΛΩΝ)

Ενώπιον λοιπόν του αδιεξόδου που είχε δημιουργηθεί και προς αναπτέρωση του ιταλικού ηθικού, ο Μουσολίνι διατάσσει την οργάνωση της μεγαλύτερης μέχρι τότε επιχείρησης εναντίον των Ελλήνων, με το κωδικό όνομα «PRIMAVERRA», δηλαδή «Άνοιξη», που έμελλε να μείνει στην ιστορία ως η «Μεγάλη Εαρινή Επίθεση των Ιταλών». Αποφασίζοντας μάλιστα να την διευθύνει προσωπικά συγκέντρωσε ότι διαθέσιμο είχε, στρατολογώντας ακόμα και υπουργούς του, ή και γόνους εξεχουσών οικογενειών για να πετύχει έστω και μία νίκη σε βάρος αυτών που κατεξευτέλισαν το γόητρό του και προτού επέμβουν οι σιδερόφρακτες στρατιές του Χίτλερ. Ο ΕΣ οργανώνεται αμυντικά αναστέλλοντας τις επιθετικές επιχειρήσεις του.

Η κύρια προσπάθεια της ιταλικής επιθέσεως σύμφωνα με το σχέδιο του Καβαλλέρο, θα εκδηλωνόταν στον τομέα της Ι ΜΠ από το VIII Ιταλικό ΣΣ, σε ένα περιορισμένο μέτωπο μόλις 6 χλμ που προοδευτικά συρρικνώθηκε στα 2,5 χλμ μεταξύ των ποταμών Αώου και Άψου στη γενική κατεύθυνση Αυγό – Μπούμπεσι στη ζώνη της 1^ης Ελληνικής Μεραρχίας. Σκοπός η δημιουργία ρήγματος και η διάνοιξη της Κοιλάδας του Ντεσνίτσα ποταμού. Εκεί όμως δέσποζε ένα χωμάτινο ύψωμα (με υψόμετρο 731 μ. από όπου και το όνομά του) στους πρόποδες του όρους Τρεμπεσίνα, περί τα 20 χλμ. βόρεια της Κλεισούρας. Ήταν ένα από τα σημαντικότερα-αν όχι το σημαντικότερο-ερείσματα που είχε καταλάβει ο ΕΣ κατά τις χειμερινές επιχειρήσεις, και ήταν το κλειδί της όλης τοποθεσίας, στον κεντρικό τομέα της Αλβανίας. Η παραμονή σε ελληνικά χέρια του υψώματος αυτού, καταδίκαζε εκ προοιμίου κάθε μελλοντική ιταλική προσπάθεια ενώ η κατάληψή του θα είχε ολέθρια αποτελέσματα για τους αμυνόμενους. Η επίθεση επικεντρώθηκε έτσι μοιραία εκεί, όπου το υπεράσπιζαν όπως και τα γειτονικά υψώματα, οι άνδρες του 5ου Συντάγματος πού κατάγονταν κυρίως από την Καρδίτσα και τα Τρίκαλα.³ Χαρακτηριστική για την τραγικότητα των στιγμών, ήταν η ρήση του Εφέδρου τότε Υπλγού και μετέπειτα Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων Ισαάκ Λαυρεντίδη (του 19^ουΣΠ Σερρών το οποίο αντικατέστησε το 5^ο ΣΠ μετά τις πρώτες ημέρες): «Ένα βήμα πίσω, ο τάφος της Ελλάδος».⁴ Ως άλλος Ξέρξης ο Μουσολίνι έχοντας εγκαταστήσει το παρατηρητήριό του στο Αυγό, φιλοδοξούσε να δει αυτό που δεν ευτύχησε να δει ολόκληρο το χειμώνα του 1940: την συντριβή των Ελλήνων.

Αρχές Μαρτίου όλα ήταν έτοιμα από την πλευρά των Ιταλών. Έχουν συγκροτήσει 30 Μεραρχίες εκ των οποίων τις 11 τις διέθεσαν για την εαρινή επίθεση, εναντίον μόνο μίας ελληνικής κι εκείνης μειωμένης συνθέσεως⁵ . Απ’ αυτές 4 αποκλειστικά για το 731.⁶ Η τιτανομαχία ξεκινά. Δαυίδ εναντίον Γολιάθ! Ψυχή εναντίον μετάλλου! Η ιταλική επίθεση εκδηλώθηκε στις 06:30 της 9^ης Μαρτίου 1941, Μνήμης των Αγίων Σαράντα, μετά την Κυριακή της Ορθοδοξίας (αντίστοιχες & οι ημέρες και το 2014), σε όλο το μέτωπο του Β΄ΣΣ, με προπαρασκευή ΠΒ και διήρκησε 2,5 ώρες. 

Ο Ταγματάρχης Πεζικού Δημήτριος Κασλάς

Η δγή του Διοικητή Τχου Δημήτριου Κασλά από το Πουρί Ζαγοράς Πηλίου, προς τους στρατιώτες του ηρωικού 2ου Τάγματος, ήταν σαφής και δραματική:  «Επί των κατεχομένων θέσεων θα αμυνθώμεν μέχρις εσχάτων. Ουδείς θα κινηθεί προς τα οπίσω. Ο εχθρός θα διέλθει εκ της τοποθεσίας μας, μόνον όταν αποθάνωμεν άπαντες επί των θέσεών μας».⁷

Η πυκνότητα των πυρών ήταν ανάλογη των 400 πυροβόλων και των ακόμα περισσοτέρων όλμων, συνυπολογιζομένων και των ταυτόχρονων ανηλεών αεροπορικών βομβαρδισμών των ελληνικών θέσεων από 300 και πλέον αεροσκάφη. Υπολογίσθηκε ότι τις πρώτες ώρες ρίχτηκαν περίπου 100.000 βλήματα στο μικρό ύψωμα, κατά μ. ό. 11 βλήματα το δευτερόλεπτο(!!!!!!) σε αντιδιαστολή με τα μόλις 5.618 αμυντικά δικά μας.⁸ «Και οι πέτρες γίναν άχνη!» Φώναξε ενθουσιασμένος ο Μουσολίνι που έβλεπε με τα κιάλια του από απέναντι. Και δίνει το πράσινο φως για την επίθεση των πεζοπόρων τμημάτων. Το Ελληνικό Πυροβολικό προσπάθησε από την πλευρά του με πυρά ανάσχεσης να ανακόψει την προέλαση των τμημάτων αυτών και προξένησε σημαντικές απώλειες. Δεν επαρκούσαν όμως, οπότε και οι Ιταλοί ξεπερνούν το φραγμό των πυρών αυτών και αρχίζουν την ανάβαση στο ύψωμα. Προχωρώντας, και σε απόσταση 50 μέτρων από την κορυφή, πίστεψαν ότι δεν επέζησε κανείς από το σφοδρό βομβαρδισμό του υψώματος και περιχαρείς ανακοινώνουν μέσω ασυρμάτου την πρώτη τους νίκη, την κατάληψη του υψώματος. Ένα χαμόγελο διαγράφεται στο πρόσωπο του Μουσολίνι, ο οποίος δέχεται τα συγχαρητήρια των στρατηγών του. Η ήττα των Ελλήνων φάνταζε κοντινή. Ήταν όμως έτσι; Ας αφήσουμε όμως να μιλήσουν οι ίδιοι οι μαχητές:

Ο Τχης Κασλάς μέσα από το προσωπικό του χειρόγραφο ημερολόγιο σημειώνει:

“(Ημέρα πρώτη: Κυριακή 9η Μαρτίου 1941, «έναρξις της επιθέσεως») 

(Πρωινές ώρες): Την 06:30 ώραν ήρξατο τρομακτικόν και καταιγιστικόν πυρ του εχθρικού Πυροβολικού και όλμων. Η πρώτη ομοβροντία μιας βαρέως Πυροβολαρχίας ερρίφθη ακριβώς την 06:30 ώραν επί του υψώματος 731, όπου ο Σταθμός Διοικήσεώς μου ˙ ήτο το σύνθημα της ενάρξεως της βολής. Ο βομβαρδισμός συνεχίζεται με αυξάνουσαν έντασιν. Σμήνη αεροπλάνων ρίπτουν συνεχώς τα φορτία των επί των υψωμάτων 731 και 717. Το ύψωμα 731, όπου και το Τάγμα μου, σείεται συνεχώς, σκόνη, φωτιά και καπνός, η ατμόσφαιρα είναι βαριά, δύσκολα αναπνέει κανείς από τα αέρια των εκρήξεων, κόλασις πυρός, μας περιέβαλλαν καπνοί και φλόγες, δεν ημπορούμε να διακρίνουμε τι γίνεται εις απόστασιν 10 μέτρων.

Συνεχίστε την ανάγνωση του άρθρου στη σελίδα Τράπεζα Ἰδεῶν – Ταξχος (ε.α.) Παναγιώτης Σπυρόπουλος: Η Μάχη στο Ύψωμα 731- Οι Θερμοπύλες της Ηπείρου [9 – 24 Μαρτίου 1941]